en پایش و ارزیابی: حلقه مفقوده برنامه‌های عملیاتی در بخش سلامت مطالعه بيماری‌ها Diseases سرمقاله Editorial <span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><strong>مقدمه: </strong>نظارت و ارزیابی در برنامه‌های سلامت یکی از ارکان مهم مدیریت در اجرای برنامه‌های سلامت در جامعه است، به طوری که علاوه بر برنامه‌ریزی استراتژیک و عملیاتی، یک سیستم نظارت و ارزیابی نظام‌مند می‌تواند نتایج برنامه‌ها را روشن کند. این مقاله به اجزای مهم نظارت و ارزیابی در برنامه‌های سلامت و کاربرد نرم‌افزارهای الکترونیکی در نظارت و ارزیابی برنامه‌ها می‌پردازد.<br> <strong>روش کار: </strong>ابتدا نرم‌افزار خدمات سلامت الکترونیک به صورت آزمایشی تهیه شد و در این نرم‌افزار، برنامه‌های سلامت به همراه خدمات آموزشی، پیشگیری، مراقبت و ارزیابی سطح خطر، برخی درمان‌ها، صدور برگه‌های ارجاع برای ارجاع به سطوح بالاتر خدمات، صدور گواهینامه‌های مورد نیاز و در بخش مدیریت برنامه، شاخص‌های نظارت و ارزیابی یک برنامه سلامت با ابزارهای اندازه‌گیری ویژه هر برنامه تعریف شد. با تکمیل پرسشنامه‌های نظارت و ارزیابی به صورت الکترونیکی، نتایج در سطوح مختلف شاخص‌های خدمات مشتری و شاخص‌های مدیریتی استخراج شده و سپس از ارتباط بین این شاخص‌ها برای تحلیل برنامه‌ها استفاده می‌شود.<br> <strong>یافته‌ها:</strong> استفاده از نرم‌افزار الکترونیکی و همچنین مدل زنجیره‌ای جامعیت شاخص‌ها، با استقبال خوبی در سطوح مختلف ارائه‌دهندگان خدمات سلامت از سطح خانه بهداشت تا مرکز خدمات جامع سلامت و همچنین شبکه بهداشت و درمان در مدیریت نتایج برنامه‌های سلامت همراه بوده است.<br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> پایش و ارزیابی برنامه‌های سلامت از طریق نرم‌افزار الکترونیکی و بر اساس مدل زنجیره‌ای جامعیت شاخص‌ها، با سهولت بیشتری اجرا می‌شود و نیازهای اطلاعاتی خوبی را در اختیار برنامه‌ریزان سلامت قرار می‌دهد.</span></span> <span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:115%"><b><span style="line-height:115%">Aims:&nbsp;</span></b><span style="line-height:115%">Monitoring and evaluation (M&E) systems are essential for assessing the effectiveness of health programs, yet a comprehensive digital tool based on the chain model is lacking in Iran. The present study aimed to develop and evaluate a web-based M&E system for a public oral health program using a mixed-methods development-and-evaluation approach.</span></span><br> <span style="line-height:115%"><b><span style="line-height:115%">Materials & Methods: </span></b><span style="line-height:115%">The current research employed a mixed-methods development-and-evaluation design. In the first phase, the software was developed based on the Software Development Life Cycle (SDLC), including requirements analysis, system design, development, testing, and deployment. In the second phase, the system was evaluated among 340 users selected from the 1,500 total software users involved in program implementation. Thus, 1,500 is the eligible user population, and 340 is the final analytical sample. Reliability and validity of the satisfaction questionnaire were assessed using</span> <span style="line-height:115%">Content Validity Ratio,</span> <span style="line-height:115%">Content Validity Index, Cronbach&rsquo;s alpha, and Intraclass Correlation Coefficient. Moreover, descriptive statistics and multiple regression analysis were applied.</span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;B Zar&quot;"></span></span></span></span><br> <span style="line-height:115%"><b><span style="line-height:115%">Results: </span></b><span style="line-height:115%">Findings revealed that high user satisfaction across the evaluated domains, with mean scores of 4.52 &plusmn; 0.38 for ease of use, 4.48 &plusmn; 0.41 for problem detection efficiency, 4.43 &plusmn; 0.40 for utilization of data for program improvement, and 4.56 &plusmn; 0.35 for overall satisfaction. Multiple regression analysis indicated that problem detection efficiency had the strongest predictive effect on overall usability (&beta;=0.975, <i>p</i><0.001), while utilization of data for program improvement also showed a statistically significant yet smaller effect (&beta;=0.028, <i>p</i>=0.009).</span></span><br> <span style="line-height:normal"><b>Conclusion</b>: The developed digital M&E software demonstrated high perceived usability and user-reported functional value in supporting monitoring activities. This system is intended to complement existing routine health information systems, including dashboards and District Health Information System (DHIS2), by adding a structured evaluation-oriented layer based on the WHO chain model. However, given that the evaluation relied on user-reported perceptions, future longitudinal studies using objective program indicators are necessary to assess its impact on program performance and health outcomes.</span></span></span><br> &nbsp; Monitoring and Evaluation, Chain Model, Digital Health, Software Development, Health Programs, WHO Chain Model, Digital Health, Health Programs, Monitoring and Evaluation, Software Development, WHO 0 0 http://imtj.gmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1712-6&slc_lang=en&sid=1 Masoud Shabani مسعود شعبانی drshabani1347@gmail.com 8000319475328460038949 8000319475328460038949 No Ph.D. DDS, MSc, Department of Community Dentistry, School of Dentistry, Ardabil University of Medical Sciences, Ardabil, Iran اردبیل fatemeh darabi فاطمه دارابی fatemedarabi43@yahoo.com 8000319475328460038950 8000319475328460038950 No Ph.D., Department of Public Health, Asadabad School of Medical Sciences, Asadabad, Iran اسداباد Nazila Nejad-Dadgar نازیلا نژاددادگر naziladadgar60@gmail.com 8000319475328460038951 8000319475328460038951 Yes Ph.D., Department of Health Education and Health Promotion, School of Health, Ardabil University of Medical Sciences, Ardabil, Iran اردبیل