fa تمایز بین دو سازه ی کنترلی: کاربردی از نظریه ی رفتار برنامه ریزی شده برای پرهیز از سوء مصرف مواد مخدر در نوجوانان علوم پايه پزشكي Basic Medical Science پژوهشی Original زمینه و هدف: هدف از این مطالعه تمایز بین دو سازه ی کنترلی خودکارآمدی و کنترل رفتاری درک شده در کاربردی از نظریه ی رفتار برنامه ریزی شده، برای پیشگیری از سوء مصرف مواد مخدر در نوجوانان پسر در شهر تهران است. روش تحقیق: با استفاده از پرسشنامه ای حاوی سازه های نظریه ی رفتار برنامه ریزی شده و با کاربرد سؤالات مربوط به دو سازه ی کنترلی (خودکارآمدی و کنترل رفتاری درک شده) و پس از تأیید روایی و پایایی آن، اطلاعات لازم از نمونه های پژوهش (303 نوجوان پسر 15 تا 19 ساله ی مقطع دبیرستان شهر تهران) جمع آوری گردیده و تحلیل های آماری بر روی آنها انجام شد. یافته ها: براساس نتایج تحلیل عاملی اکتشافی، سؤالات مربوط به سازه های کنترلی در پرسشنامه، در دو مؤلفه ی جداگانه استخراج شدند. این یافته نشان داد که این سؤالات، دو عامل متفاوت را سنجیده و این دو عامل (خودکارآمدی و کنترل رفتاری درک شده) از هم متمایزند. همچنین بر اساس نتایج تحلیل مسیر، نظریه ی رفتار برنامه ریزی شده ( با حضور توأم دو سازه ی خودکارآمدی و کنترل رفتاری درک شده)، نشان داده شد که این دو سازه از این حیث که در پیش بینی قصد رفتاری و رفتار متفاوت عمل می کنند نیز متمایز از یکدیگر هستند. به این ترتیب که، خودکارآمدی قوی ترین پیش بینی کننده ی قصد رفتاری (29/0=β) و کنترل رفتاری درک شده قوی ترین پیش بینی کننده رفتار (36/0=β) بودند. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه، سند علمی دیگری را مبنی بر متمایز بودن دو سازه ی خودکارآمدی و کنترل رفتاری درک شده ارائه نمود. Background and Aim: The aim of this project is to distinguish between self-efficacy (S-E) and perceived behavior control (PBC) in an application of theory of planned behavior (TPB) for the prevention of substance abuse in male adolescents. Materials and Methods: A measure consisting of TPB and control constructs for substance abuse avoidance which contained 34 items was developed and then administered to a sample of adolescents (N=303) in Tehran, Iran. After estimating reliability and validity, exploratory factor analysis and path analysis were carried out to examine the study objectives. Results: All the 303 young male adolescents, aged 15-19, were entered into the study and completed the questionnaires. The exploratory factor analysis led the control items to two factors: PBC and S-E. Path analysis indicated a good fitness for TPB while distinguishing between the two control constructs. Moreover, S-E becomes the most powerful predictor for intention, (with non-significantly prediction of behavior) [ß= 0.29], and PBC becomes the most powerful predictor for behavior (with the most weakness prediction of intention) [ß= 0.36]. Conclusion: The results of this research provide another document for distinguishing between perceived behavioral control and self-efficacy. نظریه ی رفتار برنامه ریزی شده؛ سازه کنترلی؛ سوء مصرف مواد مخدر؛ نوجوانان Theory of planned behavior (TPB), self-efficacy (S-E), perceived behavior control, substance abuse, adolescent 36 44 http://imtj.gmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-209&slc_lang=fa&sid=1 M. Tavousi محمود طاووسی 800031947532846003511 800031947532846003511 No AR. Heidarnia علیرضا حیدرنیا hidarnia@modares.ac.ir 800031947532846003512 800031947532846003512 Yes A. Montazeri علی منتظری 800031947532846003513 800031947532846003513 No F. Taremian فرهاد طارمیان 800031947532846003514 800031947532846003514 No H. Akbari حسین اکبری 800031947532846003515 800031947532846003515 No AA. Haeri علی اصغر حائری 800031947532846003516 800031947532846003516 No