مقدمه: به‌جز بارداری، آمنوره ثانویه عمدتاً ناشی از آمنوره عملکردی هیپوتالامیک (FHA) و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) است. گیاه گل گاوزبان ایرانی (Echium amoenum) دارای ویژگی‌های قابل توجهی از جمله اثرات ضد استرس و ضد اضطراب، توانایی افزایش هورمون‌های جنسی و وجود اسیدهای چرب پیش‌ساز پروستاگلاندین‌هاست. از این‌رو، این گیاه به‌عنوان درمانی بالقوه برای FHA ناشی از استرس روانی و PCOS و در نتیجه از سرگیری فعالیت تخمدان مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف تعیین اثر عصاره آبی گل گاوزبان ایرانی بر میزان اضطراب، استرس ادراک‌شده و بروز قاعدگی در زنانی که با تأخیر قاعدگی به مراکز بهداشتی و درمانی دولتی و خصوصی گناباد مراجعه می‌کنند، طراحی شد.

روش: این مطالعه یک کارآزمایی بالینی تصادفی سه‌سوکور است که بر روی 82 زن غیر باردار مبتلا به تأخیر قاعدگی ناشی از آمنوره عملکردی هیپوتالامیک (FHA) و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) در سال 2023 در مراکز بهداشتی و درمانی دولتی و خصوصی گناباد انجام خواهد شد. نمونه‌ها به‌صورت در دسترس انتخاب و با استفاده از بلوک‌های جایگشتی با حجم 2 و 4 به دو گروه آزمون (گل گاوزبان) و کنترل (دارونما) تخصیص خواهند یافت. گروه آزمون به مدت 6 هفته، روزانه یک کپسول 500 میلی‌گرمی حاوی عصاره آبی گل گاوزبان ایرانی نیم ساعت پس از صبحانه مصرف می‌کنند و گروه کنترل در همین بازه زمانی کپسول حاوی نشاسته ذرت به‌عنوان دارونما دریافت خواهد کرد. گردآوری داده‌ها با استفاده از پرسشنامه جمعیت‌شناختی، پرسشنامه استاندارد استرس ادراک‌شده کوهن، پرسشنامه استاندارد اضطراب همیلتون، فرم ثبت مصرف دارو، پرسشنامه ثبت چرخه قاعدگی و پرسشنامه ثبت رژیم غذایی انجام خواهد شد. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 21 و با استفاده از مدل رگرسیون معادلات برآورد تعمیم‌یافته (GEE) در سطح معنی‌داری 0.05 تحلیل خواهند شد.

بحث: در صورت تأیید اثرات مثبت عصاره آبی گل گاوزبان ایرانی در مدیریت FHA ناشی از استرس و PCOS، استفاده از این درمان گیاهی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای ایمن و بدون عوارض جانبی برای این گروه از بیماران توصیه شود.